Ngỡ như đã rất lâu rồi, nhưng người ta vẫn dễ dàng nhớ lại đợt lạm phát phi mã năm 2022 và thời điểm giá dầu đạt đỉnh trên 100 USD/thùng vào tháng 5 năm đó. Tuy nhiên, kể từ sau cú sụt giảm mạnh ngay sau đó, nguồn cung dầu đã tương đối ổn định ở mức thấp hơn trung bình, bất chấp xung đột tại một số khu vực sản xuất chủ chốt. Nhưng mọi thứ đã thay đổi trong tuần này, khi Mỹ và Israel cuối cùng cũng tấn công Cộng hòa Hồi giáo Iran sau một thời gian dài phô trương thanh thế. Sự kiện này đã châm ngòi cho chiến tranh tại Trung Đông và đe dọa nguồn cung dầu của khu vực tới châu Âu và châu Á.
Từ mức giá quanh 60 USD/thùng duy trì ổn định trong phần lớn năm 2025, giá dầu Brent hiện đã tăng vọt gần 40% kể từ cuối tháng 1, chạm mức 83,69 USD tại thời điểm viết bài ngày 5/3. Đà tăng giá dầu dự báo sẽ còn tiếp diễn, khi mọi nỗ lực đàm phán ngoại giao giữa các bên tham chiến cho đến nay vẫn chưa mang lại kết quả. Hệ quả nhiều khả năng sẽ lan rộng vượt xa vùng Vịnh, kéo theo cả Trung Quốc và châu Âu. Mức độ gián đoạn nguồn cung sau cùng sẽ phụ thuộc vào thế cân bằng giữa các nước OPEC+ và triển vọng dầu Nga quay trở lại thị trường.
Xóa bỏ ngăn cách
Cuộc chiến với Iran đã được dự báo từ lâu. Những cuộc bàn luận về việc thay đổi chế độ đã xuất hiện trong giới tân bảo thủ ở Washington ít nhất từ đầu những năm 2000. Tuy nhiên, khác với chiến dịch của Mỹ ở Iraq, có vẻ Iran đã chuẩn bị kỹ hơn cho một cuộc xung đột kéo dài. Đáng tiếc, điều đó cũng đồng nghĩa tác động đối với các nước Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và phần còn lại của thế giới có thể sẽ kéo dài. Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối thủ thương mại chính của ông Trump – cũng có khả năng đóng một vai trò quan trọng, khi nhu cầu được dự báo sẽ sụt giảm do tình trạng bất định bao trùm từ cuộc chiến khu vực. Và giờ đây, với việc eo biển Hormuz bị đóng cửa, việc cung ứng nguyên liệu thô cho Trung Quốc cũng như vận chuyển thành phẩm của quốc gia này tới các thị trường chủ chốt ở châu Âu, châu Phi và Mỹ nhiều khả năng sẽ bị đình trệ. Hệ quả là, nhu cầu dầu mỏ có thể sẽ sụt giảm.
Nếu loại trừ khả năng thực tế về việc các nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất bị phá hoại có chủ đích, sự sụt giảm nhu cầu mang tính tự nhiên này sẽ giúp bình ổn giá theo thời gian. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ giá có thể tăng cao đến mức nào trong thời gian chờ thị trường tìm được điểm cân bằng. Ngành dầu đá phiến Mỹ chắc chắn sẽ mở tiệc ăn mừng, khi mức giá trên 70 USD/thùng dường như sẽ duy trì trong trung và dài hạn. Các nhà sản xuất dầu đá phiến hầu như chỉ hòa vốn ở mức giá trung bình dài hạn 60–65 USD, vì vậy giới vận động hành lang tại Mỹ sẽ không có lý do gì để thúc đẩy một giải pháp sớm. Dù vậy, có cảm giác chúng ta đang tiến gần tới một đỉnh hợp lý, trừ khi xảy ra các cuộc tấn công vào hạ tầng sản xuất trong khu vực.
Thay đổi nhà cung cấp
Một điểm dễ bị bỏ qua trong những giai đoạn “thiên nga đen” như hiện nay là thị trường dầu thực tế đang được kiểm soát chặt chẽ đến mức nào. Sự cân bằng thận trọng giữa cung và cầu đang được các cơ quan quốc gia và siêu quốc gia nỗ lực duy trì thông qua sự phối hợp chặt chẽ. Chẳng hạn, OPEC+ đã dần thu hẹp quy mô cắt giảm sản lượng từ thời đại dịch trong hơn ba năm qua nhưng vẫn chưa trở lại ngưỡng trước năm 2020. Điều đó để lại khá nhiều dư địa để điều chỉnh phía cung khi cần thiết. Trong tuyên bố ngày 1/3, OPEC+ cho biết sẽ tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày kể từ tháng 4. Liên minh này ban đầu đã thảo luận các phương án tăng từ 137.000 đến 548.000 thùng/ngày, theo năm nguồn tin ẩn danh. Thông tin này được đưa ra sau ba tháng tạm dừng tăng sản lượng, vốn trước đó đang từng bước khôi phục sản lượng 1,2 triệu thùng/ngày đã cắt giảm.
Cũng cần tính đến khả năng quay trở lại thị trường mở của tối đa 10 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày – lượng dầu có thể dễ dàng vận chuyển tới các khách hàng lớn như EU và Trung Quốc. Ông Trump từ lâu đã bày tỏ mong muốn chấm dứt xung đột tại châu Âu thông qua đàm phán, và giờ đây, động lực từ việc ổn định giá dầu cùng an ninh năng lượng có thể là đòn bẩy đủ mạnh để đưa các bên trở lại bàn đàm phán với tinh thần sẵn sàng thỏa hiệp. Cần lưu ý rằng dầu Urals của Nga – một loại dầu thô nặng – là phương án thay thế hoàn hảo cho dầu Iran đối với các nhà máy lọc dầu được thiết kế để xử lý loại dầu có tỷ trọng cao này. Dù còn nhiều điều phải chờ xem, nhưng có vẻ vẫn có nhiều triển vọng để giá dầu thô quay về mức thấp hơn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, xét lợi thế mà giá dầu cao mang lại cho năng lực cạnh tranh của các công ty dầu đá phiến Mỹ, chúng ta có thể thấy sự chần chừ từ phía Mỹ trong việc giải quyết các cuộc xung đột vốn đang đẩy giá dầu lên cao.
